İşyerinde ayrımcılık, bir kişinin iş yaşamında, istihdamda veya iş ilişkilerinde, kişisel özellikleri nedeniyle eşitsiz veya haksız muameleye tabi tutulmasıdır. İş yerinde ayrımcılık denildiğinde genellikle akla cinsiyet ayrımcılığı gelir. Diğer ayrımcılıklar ise; din/mezhep, milliyet, engelli ayrımcılığı diye uzatabiliriz. Hatta bu listeye güzel/çirkin, zayıf/kilolu, zengin/fakir ayrımcılıkları dahi eklenebilir. Ancak ben sizlerle bambaşka bir ayrımcılık türünden bahsedeceğim; Yaş Ayrımcılığı.
İş hayatında yaş ayrımcılığı henüz işe alım sürecinde başlar. Giriş koşulları arasında pek çok işyeri yaş sınırı koyar. Genel itibari ile yaşlı kişiler için bu sınırlamaların konulduğu öngörülse de aslında genç ve yaşlı her iki grubu da kapsar. Şöyle ki; işe alım koşulları arasında 35 yaş sınırı olmasi yaşlılar için; 5 yıl iş tecrübesi koşulu olması gençler için bir dezavantaj oluşturmaktadır.
Yaş ayrımcılığı yaşlı çalışanlar arasında yaygın olduğu düşünülse de genç çalışanlar bu duruma daha sıklıkla maruz kalır.
Dünya Sağlık Örgütüne göre;
60-74 yaşlılık,
75-89 ihtiyarlık,
90+ ileri ihtiyarlık,
35 yaş altı profesyonel kariyerine yeni başlamış bireyler ise genç olarak tanımlanmakta.
Ancak ülkemizde genel olarak 50+ çalışanlar yaşlı olarak görülmektedir.
İş yaşamında ciddi sıkıntılar doğuran "Yaş Ayrımcılığı" maalesef görünmez durumlardan bir tanesidir. Yaş ayrımcılığının temelini insanlarda ‘Yaş’ ile ilgili önyargılar oluşturur. Doğrusu verilen görevi olması gerektiği şekilde yapmak yeterli iken yaş ile ilgili önyargılı tutumlar nedeniyle çalışanlara farklı muamelede bulunmak, onların ücretlendirmesini, izin-mesai düzenlemelerini, görevde yükselme gibi durumlarını adil bir şekilde yapmamak veya sadece sosyal dışlanma şeklinde ortaya çıkabilir.
Yaş ile ilgili en yaygın önyargılar;
Yaşlı çalışanlar; sürekli hasta olurlar, dertleri hiç bitmez, inatçıdırlar, teknolojiye/değişime uyum sağlayamazlar, yavaştırlar, geç/yanlış anlarlar, yeniliklere kapalıdır, risk almak istemez.
Genç çalışanlar: deneyimsizdir, sabırsızdır, tembeldir, güvenilmezdir, daha iyi bir iş bulursa ayrılırlar, sürekli telefonla uğraşır, verilen işi tam ve zamanında bitirmez, sürekli bahane üretir...
Gençlerin, staj veya uyum süreci adı altında ücretsiz veya çok düşük ücretle çalıştırılması, ilerleyen yıllar içerisinde de aynı işi yapmasına rağmen sadece genç olduğu için emsallerinden düşük ücret alması sıklıkla karşılaşılan olaylardandır.
Görevde yükselmelerde de gençlik en ciddi engellerden biridir. Kişinin işini iyi yapması veya yoneticilik görevini cok iyi yerine getirebilecek olmasi çoğu zaman yükselme için yeterli görülmez.
Yaş ayrımcılığı en aza nasıl indirilebilir?
Öncelikle işe böyle bir ayrımcılık olduğunu kabul etmekle başlanmalı. İlk düğme yanlış iliklenirse bütün düğmeler yanlış iliklenmiş olur. İş ilanı verilirken temel talepler ve şartlar girilmeli, yaş bu işin dışında tutulmalı. Unutmamalı ki önemli olan verilen işi en iyi şekilde yapmaktır.
İşe alım mülakatlarında kişinin çok genç-yaşlı olması eleme sebebi olmamalıdır.
Oryantasyon sürecinde genç-yaşlı yeni çalışanların diğer çalışanlarla kaynaşabileceği ortamlar oluşturulmalı, diğer çalışanların önyargılı davranışlarına yönetim izin vermemeli. Bununla ilgili çok özel bir çalışma yapmaya gerek yok. Yönetim kendisi bu önyargıyı göstermez, adil bir şekilde davranırsa bu yaklaşım diğer çalışanlara da kısa sürede yansıyacaktır.
Özellikle gençlere yönelik görevde yükselmelerde yaş ayrımcılığı ciddi bir sıkıntı oluşturmakta. Herhangi bir yöneticilik görevi için çoğu zaman gençlik bir engel olarak görülür ve yöneticilik için belli bir yaşta olmak gizli bir kriterdir. Yönetim bu anlayıştan kurtulmalıdır, işini iyi yapan gençlere yükselmeleri için fırsat vermelidir. Bu diğer çalışanlar açısından motivasyonlarını artıran bir durum yaratacaktır. Örgütün yöneticilerini çalışanlar yerine başka kaynaklardan temini ise çalışanların motivasyonunu mobing kadar düşüren önemli yanlışlardan biridir. Özellikle gençler için aldıkları ücret kadar önemli bir diğer husus görevde yükselmedir.
Aynı şekilde; ücretlendirme, izin, işten çıkarma gibi durumlarda da yaş’a bakarak karar verme eğiliminden vazgeçilmeli.
"Benim gençlere tavsiyem şudur; Tabi ki yaşıtlarınızla gezeceksiniz, onlarla paylaşım yapacaksınız ama mutlaka ve mutlaka sizden evvelki nesillerle dost olun. Bu çok önemli bir husus. Bunu yaparsan açılırsın."
İlber OLTAYLI
Sonuç itibari ile Yaş Ayrımcılığı konusunda katetmemiz gereken epey uzun bir yol var.
Patron ve yöneticiler şunu asla unutmamalı;
Gençlerin yaşlılardan öğreneceği çok şey var.
Yaşlıların da gençlerden öğreneceği çok şey var.
Huzur içinde çalıştığınız, emeğinizin karşılığını aldığınız mutlu günler diliyorum.